Pęcherzyk i drogi żółciowe

Pęcherzyk i drogi żółciowe

Posted by redaktor | Tags: Układ trawienny |

Żółć pełni bardzo ważną rolę w trawieniu tłuszczów, poprzez ich rozbijanie na drobne cząsteczki. Średnio wydzielamy około 1,5 litra żółci na dobę.

Wątroba produkuje różne złożone substancje, które w zależności od swojego przeznaczenia przedostają się bądź do krwiobiegu (wydzielanie wewnętrzne), bądź do przewodu pokarmowego (wydzielanie zewnętrzne). Grupę związków, która dostaje się do dwunastnicy, nazywamy żółcią. Składają się na nią: kwasy i barwniki żółciowe, cholesterol i lipidy. Jednak głównym jej składnikiem (93%) jest woda.

Drogi żółciowe

Żółć odpływa z wątroby przez drogi żółciowe. Ich początek znajduje się wewnątrz wątroby; kolejne kanały żółciowe, przewody międzyzrazikowe i drobne kanaliki zbiegają się w przewód wątrobowy prawy i lewy, a te w pobliżu wnęki łączą się w przewód wątrobowy wspólny. Cały ten system przypomina układ dorzecza rzeki lub kanałów irygacyjnych zbierających nadmiar wody i przesuwających ją dalej. Po opuszczeniu wnęki (już jako drogi żółciowe zewnątrzwątrobowe) przewód wątrobowy wspólny otrzymuje jeszcze jeden "dopływ" - jest nim przewód pęcherzykowy, w którym przepływ żółci odbywa się w dwu kierunkach. W tym przypadku analogia z dorzeczem nieco zawodzi. Dopływy kierują bowiem swoje wody w jednym kierunku - w stronę rzeki lub morza. W przewodzie pęcherzykowym żółć najpierw spływa do pęcherzyka, a podczas posiłku przepływa w przeciwnym kierunku do dwunastnicy. Pęcherzyk pełni więc rolę tymczasowego magazynu żółci.

Połączenie przewodu wątrobowego wspólnego z przewodem pęcherzykowym tworzy przewód żółciowy wspólny, biegnący już bez żadnych rozgałęzień od samej bańki wątrobowo-trzustkowej i uchodzący w końcu do dwunastnicy na jej brodawce większej.

Pęcherzyk żółciowy


Często, wskazując na prawe podżebrze, mówimy, że boli nas wątroba. Dzieje się tak szczególnie po posiłkach obfitujących w tłuszcz i cholesterol. Jednak to nie wątroba jest przyczyną naszych dolegliwości. To pęcherzyk żółciowy (zwany często błędnie "woreczkiem"), a konkretnie tworzące się w nim kamienie żółciowe są sprawcą pobolewania, a bywa, że i bolesnych ataków kolki, niesłusznie nazywanej wątrobową.

Pęcherzyk żółciowy leży w prawym podżebrzu na powierzchni trzewnej wątroby. Kształtem przypomina nieco gruszkę, której wypukły, końcowy odcinek jest skierowany bardziej ku dołowi i do przodu, a dłuższy i zwężony koniec zwraca się do tyłu. Ma długość około 10 cm i może zawierać maksymalnie 60 mililitrów żółci. Dolną część pęcherzyka nazywamy dnem, środkową trzonem, a odcinek górny tworzy szyjkę przedłużającą się w przewód pęcherzykowy. Normalny pęcherzyk nie jest wyczuwalny i nie boli. Inaczej dzieje się w przypadku jego chorób, głównie kamicy pęcherzykowej. Wtedy w miejscu skrzyżowania prawego łuku żebrowego z brzegiem bocznym mięśnia prostego brzucha wyczuwalne jest dno pęcherzyka. Miejsce to jest najczęściej bolesne i wrażliwe na ucisk. Proste przyłożenie ręki do brzucha dostarcza lekarzowi wielu istotnych informacji potrzebnych do rozpoznania schorzenia.

Wydzielanie i funkcja żółci

Żółć, która spływa bezpośrednio z wątroby, jest rzadka, dosyć jasna. Ta, która przedostaje się do pęcherzyka żółciowego, ulega zagęszczeniu. Pęcherzyk bowiem (poprzez wchłanianie wody) potrafi zagęścić żółć prawie dwudziestokrotnie. Na skutek wydzielania śluzu przez błonę śluzową ściany pęcherzyka żółć staje się lepka. Bodźcem pobudzającym pęcherzyk do opróżniania jest pokarm szczególnie bogatotłuszczowy. Wtedy, na skutek działania hormonów uwalnianych w przewodzie pokarmowym oraz pobudzenia nerwu błędnego ściany pęcherzyka kurczą się, a zwieracz bańki wątrobowo-trzustkowej (przy ujściu przewodu żółciowego wspólnego do dwunastnicy) otwiera.

Przedostająca się do dwunastnicy żółć pełni ważną rolę w prawidłowym wchłanianiu tłuszczów przez komórki błony śluzowej przewodu pokarmowego. Dzięki trzem rodzajom kwasów żółciowych (cholowemu, chenodeoksycholowemu i deoksycholowemu) tworzą się tak zwane micele, które charakteryzują się ciekawymi własnościami. Ich warstwa zewnętrzna bardziej "lubi się" z wodą, natomiast wewnętrzna "woli" tłuszcze, które tam znajdują swoje schronienie. Dzięki tym podwójnym skłonnościom tłuszcze z przewodu pokarmowego szybko i bezpiecznie się wchłaniają. Innym składnikiem żółci są barwniki żółciowe, nadające jej złocistą barwę. Wśród nich najważniejsza jest bilirubina, która tworzy się w wyniku rozkładu hemoglobiny - barwnika krwi. W żółci znajduje się także cholesterol, w postaci wolnej i w połączeniu z innymi związkami. Jeśli żółć jest przesycona cholesterolem, a jego stosunek do soli żółciowych wynosi poniżej 1:13, to tworzą sie warunki sprzyjające powstawaniu kamieni żółciowych. Tak więc hipercholesterolemia, czyli podwyższone stężenie cholesterolu we krwi, i kamica żółciowa często idą w parze.

Diagnostyka

W ostatnich dwudziestu latach nastąpił istotny przełom w diagnostyce chorób pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych. Dawniejsze metody kontrastowe, polegające na spożyciu lub wstrzyknięciu kontrastu i późniejszym zrobieniu zdjęć rentgenowskich, wypiera skutecznie ultrasonografia. W obrazie USG wyraźnie widać kamienie i pogrubiałe ściany pęcherzyka. Jest to niezastąpione badanie we wstępnej diagnostyce kamicy pęcherzykowej.

W czasie operacji wycięcia pęcherzyka z kamieniami, czyli cholecystektomii, konieczna jest jednak jeszcze kontrola dróg żółciowych. Wtedy niezastąpione są stare metody kontrastowe. Chirurg przez cewnik podaje specjalny związek wypełniający przewody i dający tzw. cień na zdjęciu rentgenowskim.

Coraz bardziej rozpowszechnioną ostatnio metodą diagnostyczno-leczniczą jest laparoskopia. Za pomocą specjalnego aparatu - laparoskopu - bez konieczności otwierania jamy brzusznej chirurg jest w stanie wyciąć i usunąć zmieniony pęcherzyk razem z kamieniami. Oprócz dobrej aparatury operacja taka wymaga jednak dużego doświadczenia.

Kamienie

Kamienie (utworzone głównie z cholesterolu i barwników żółciowych) mogą umiejscowić się nie tylko w pęcherzyku, lecz również w drogach żółciowych. Wówczas może dojść do ich zatkania, a w rezultacie do żółtaczki mechanicznej. Dzieje się tak wtedy, kiedy żółć na swojej drodze odpływu do dwunastnicy napotyka opory w postaci kamieni. Oprócz zażółcenia skóry i śluzówek rozwija się też często zakażenie objawiające się gorączką z dreszczami i bólami kolkowymi, przypominającymi te w kamicy pęcherzykowej. Zapalenie może dotyczyć również pęcherzyka żółciowego i najczęściej spowodowane jest obecnością kamieni żółciowych. Jest to stan, który może doprowadzić do zapalenia otrzewnej i zagrożenia życia.

Kolejnym groźnym stanem rozwijającym się częściej w kamicy pęcherzykowej jest rak pęcherzyka. Nie należy więc zwlekać z operacją, zwłaszcza że oprócz zagrożenia powikłaniami życie uprzykrzają kolejne napady kolki pęcherzykowej.

Mimo roli, jaką pęcherzyk odgrywa w gromadzeniu i zagęszczaniu żółci, można po jego usunięciu żyć i nie mieć żadnych dolegliwości. Nie znaczy to jednak, że ten niewielki, często dający o sobie znać narząd nie jest nam potrzebny.

żółć, pęcherzyk żółciowy

Dodaj nowy komentarz