Rozruszniki serca

Rozruszniki serca

Posted by redaktor | Tags: Serce i układ krążenia |

Rozruszniki wyczuwają rytm serca chorego, a także same wytwarzają sygnały elektryczne i dostosowują je do bicia serca danej osoby. 

Koniecznie przeczytaj: Jak przeżyć zawał

Prawidłowy rytm serca zapewnia sprawne funkcjonowanie organizmu. Przepływ krwi dostarcza tlenu koniecznego do życia, a także składników odżywczych, które umożliwiają wykonywanie normalnych czynności i dopływ energii.

Zdrowe serce uderza ze zmienną częstością, która zależy od wieku i od sytuacji. U noworodka - 120-130 razy na minutę, w 7. roku życia - ok. 90/min. Serce dorosłego człowieka ma zazwyczaj w spoczynku rytm od 60 do 80 impulsów na minutę, a podczas wysiłku do 130/min. Tak więc z zasady serce pracuje wolniej w czasie wypoczynku, najwolniej podczas snu. Przyspiesza przy wysiłku, nieznacznie w czasie spaceru, a istotnie podczas biegu. Zmiany te są jednak niewielkie, naturalne i następują w zależności od potrzeb organizmu.

Chore serce pracuje zazwyczaj dużo szybciej niż zdrowe, jego rytm często jest nieregularny; kiedy indziej staje się wolniejszy albo zanika. Wszystkie te zaburzenia jego pracy natychmiast zakłócają funkcjonowanie całego organizmu - powodują nie tylko pogorszenie jego sprawności i wydolności, ale też niebezpieczeństwo utraty życia.

Słodka pomoc - Miód w chorobach serca

Problemy z rytmem

Zaburzeń rytmu pracy serca jest bardzo wiele. Niekiedy mogą być trudne do zdiagnozowania oraz leczenia i mają różne przyczyny. U młodych ludzi najczęściej są następstwem wad wrodzonych, zaburzeń poziomu elektrolitów lub przebytych infekcji. U dorosłych najczęstszą przyczyną arytmii są nabyte choroby serca i układu krążenia (miażdżyca, choroba wieńcowa, nadciśnienie tętnicze, zawał serca, stany zapalne), które są zazwyczaj spowodowane nieodpowiednim trybem życia i okolicznościami zewnętrznymi oraz - w pewnej mierze - uwarunkowaniami genetycznymi. Zbyt wolny rytm serca nazywamy bradykardią. Najczęściej jako bradykardię określa się rytm poniżej 60 uderzeń na minutę (częstość poniżej 40 uderzeń na minutę przyjmuje się jako niebezpieczną). Zbyt szybki rytm serca (przekraczający ą00 uderzeń na minutę w spoczynku) to tachykardia. Zaburzenia te wywołują takie objawy, jak kołatanie serca (naprzemienne z wolnym, niekiedy nierównym biciem serca), koszmarne sny, lęki nocne, zawroty głowy, osłabienie pamięci, zasłabnięcia, utrata przytomności. 

Bradykardia obejmuje różne rodzaje zakłóceń pracy serca.

Poczytaj o nadciśnieniu tętniczym

Niewydolność węzła zatokowo-przedsionkowego

 - Bradykardia zatokowa - jest to zbyt wolny rytm serca, czyli stan, w którym w spoczynku częstość rytmu zatokowego nie przekracza 60 impulsów na minutę. W czasie snu zwalnia jeszcze bardziej - czasem nawet poniżej 40 impulsów na minutę. 

- Zahamowanie zatokowe - to okresy braku czynności serca, gdy impuls nie powstaje we właściwym czasie. Pojawiają się przerwy w rytmie serca, w skrajnych przypadkach nawet kilkudziesięciosekundowe.

Blok przewodzenia przedsionkowo-komorowego - występuje wtedy, gdy ośrodek rytmu zatokowego wysyła impuls, który rozprzestrzenia się na przedsionki serca, jednak nie dociera do mięśnia komór. To powoduje, że rytm ten nagle zwalnia (np. z 70 do ł5 impulsów na minutę). W przypadku zablokowania kilku impulsów chory słabnie, a nawet traci przytomność. Taki blok przedsionkowo-komorowy (nawet zdarzający się sporadycznie i krótkotrwale) stanowi zagrożenie życia.

Rytm zastępczy - powstaje w innym ośrodku niż główny rytm serca - wówczas, gdy następuje zahamowanie rytmu zatokowego lub blok przedsionkowo-komorowy. Jest nieco wolniejszy (od 15 do 40 impulsów na minutę). Z jednej strony, stanowi mechanizm ratujący przed utratą przytomności. Z drugiej, może być nietrwały i nie stanowi pewnego zabezpieczenia, a poza tym istnieje zagrożenie, że zwolni się jeszcze bardziej i akcja serca się zatrzyma.

Głęboka bradykardia - może spowodować niedotlenienie serca. To z kolei może stać się przyczyną (niekiedy jeszcze bardziej niebezpiecznych) nieprawidłowo szybkich rytmów. Ich spektrum jest bardzo szerokie. Najczęstszą w takich sytuacjach tachyarytmią (arytmią ze zbyt szybką czynnością komór) jest migotanie przedsionków, czyli nieregularne, bardzo liczne niskonapięciowe fale w okolicy mięśnia przedsionków (600-6000 impulsów na minutę). Oczywiście, nie wszystkie pobudzenia przedsionków są przewodzone do komór - naturalną ochronę stanowią tu właściwości układu bodźco-przewodzącego serca, jednak nierzadko częstość akcji komór znacznie przekracza 100, a nawet 150 uderzeń na minutę. Bezładna czynność przedsionków stanowi istotny czynnik ryzyka epizodów zatorowych. Najgroźniejszym powikłaniem tej arytmii jest udar mózgu.

Elektryczne impulsy

Aby krew przenosząca życiodajny tlen mogła dotrzeć do narządów ciała, serce musi ją wyrzucać pod ciśnieniem w regularnych odstępach czasu. Następuje wówczas tzw. minutowy wyrzut krwi z serca. Tak nazwano objętość krwi wyrzucanej z serca do płuc i innych narządów podczas jednej minuty. U zdrowego człowieka podczas spoczynku rzut minutowy serca wynosi 3-5 l, a w czasie biegu 5-15 l. 

Wyrzucenie krwi z serca umożliwiają impulsy elektryczne, które pobudzają mięsień sercowy do skurczu. Wytwarzają się one w ośrodku odpowiadającym za rytm serca - węźle zatokowo-przedsionkowym, skąd są przekazywane odpowiednimi szlakami do mięśni przedsionków oraz do komór. Impuls elektryczny pobudza najpierw mięsień prawego przedsionka, a nieznacznie później lewego. Skurcz komór wyrzu-ca krew do tętnic, skurcz przedsionków powoduje prawidłowe wypełnienie komór przed ich skurczem. Przyjmuje się, że zapewnia on ponad 20% objętości krwi wyrzucanej następnie przez komory. Brak skurczów komór lub przedsionków albo zakłócenie jego rytmiczności wywołuje zasłabnięcie albo utratę przytomności, a także zagrożenie życia. Dlatego też do zapewnienia sprawnej pracy serca potrzebne są rytmiczne impulsy elektryczne o umiarkowanej częstotliwości, a także ich sprawne przewodzenie.

Kiedy wszczepiamy rozrusznik?

W przypadku poważnych zakłóceń rytmu serca (zaawansowanej bradykardii), okresowego braku impulsów czy zaburzeń ich przewodzenia z przedsionków do komór rozważa się możliwość wszczepienia rozrusznika. Dzieje się tak wtedy, gdy u chorego stwierdza się następujące objawy: utraty przytomności, zasłabnięcia, zawroty głowy, stopniowe lub nagłe pogorszenie sprawności fizycznej, szybkie i bardzo wolne bicie serca, przerwy w biciu. 

Po stwierdzeniu takich symptomów przeprowadza się specjalistyczne badania serca (EKG, echo serca, test wysiłkowy, 24-godzinne monitorowanie EKG metodą Holtera, stymulację przezprzełykową serca lub inne badania elektrofizjologiczne, w uzasadnionych przypadkach - koronarografię) i określa nasilenie oraz rodzaj zaburzeń pracy serca. Jeżeli pochodzenie arytmii jest usuwalne, to w zależności od rodzaju i przyczyny choroby kwalifikuje się chorego do leczenia: farmakologicznego lub chirurgicznego (operacji serca, np. wszczepienia by-passów). Niekiedy zapada decyzja o leczeniu zabiegowym, które przeprowadza się najczęściej bez otwierania klatki piersiowej. Może to być poszerzenie światła tętnic za pomocą angioplastyki i stentów (w chorobie wieńcowej i miażdżycy). Jeżeli przyczyn groźnej bradykardii nie można usunąć inaczej, postępowaniem z wyboru (czyli najlepszym) jest wszczepienie stymulatora serca.

Aby zapobiec nagłej śmierci

Trzeba jednak sobie zdawać sprawę z tego, że zaburzenia rytmu serca są uciążliwe nie tylko same w sobie, ale mogą być także przyczyną wielu chorób. Są silnym czynnikiem ryzyka wystąpienia udaru, który często powoduje inwalidztwo, a nawet śmierć. Zakłócenia czynności serca przyczyniają się również do 30-40% nagłych zgonów spowodowanych atakami serca. U chorych po zawale oznaczają także ryzyko krótszego życia. 

Właśnie w takich dramatycznych okolicznościach istnieje możliwość wszczepienia rozrusznika, który stosuje się w uszkodzeniach mięśnia sercowego powstałych w następstwie zawału, choroby wieńcowej, miażdżycy, zapalenia serca i wielu innych.

Obecnie dzięki rozrusznikowi można zapobiegać tym gwałtownym i niebezpiecznym wydarzeniom. Stymulator wszczepia się wówczas po to, aby wyrównać rytm bicia serca i nie dopuścić do jego nagłej niewydolności. Ma on wtedy działanie fizjologiczne i działa już w momencie chwilowych, nawet niegroźnych zakłóceń rytmu obniżających sprawność. Dzięki temu przeciwdziała męczliwości, omdleniom czy zasłabnięciom.

Jak przebiega operacja?

Zabieg wszczepiania stymulatora serca wykonuje się w specjalnie przygotowanych ośrodkach pod kontrolą rentgenowską przez wyszkolony zespół lekarzy, którzy zajmują się leczeniem zaburzeń rytmu serca i przewodzenia jego impulsów. Jest całkowicie bezbolesny i odbywa się w znieczuleniu miejscowym, a jedynie w niektórych przypadkach w znieczuleniu ogólnym, czyli pod narkozą. Operacja trwa około godziny (w przypadku jednojamowego stymulatora), a dłużej, gdy umieszcza się stymulator dwujamowy. 

Jej przebieg jest zależny od rodzaju stymulatora. Jak już wspomnieliśmy, przeważnie odbywa się bez otwierania klatki piersiowej. Aby wszczepić stymulator jednojamowy, w miejscowym znieczuleniu nacina się skórę w okolicy podobojczykowej i do żyły wprowadza się elektrodę przez prowadnik do serca. Końcówkę elektrody mocuje się w okolicy prawego przedsionka. Następnie za pomocą zewnętrznego urządzenia testującego ustala się warunki pobudzania elektrody elektrycznymi impulsami, które są wytwarzane przez mały stymulator zasilany przez baterię. Za pomocą szwu mocuje się elektrodę, aby zapobiec zmianie jej położenia. Następnie łączy się stymulator z elektrodą, a po wykonaniu specjalnej podskórnej "kieszonki" wprowadza się tam mały stymulator z baterią i zakłada szwy, umieszczając go tuż pod skórą na wysokości serca.

Operacja wszczepiania stymulatora dwujamowego przebiega podobnie, chociaż jest nieco bardziej skomplikowana, gdyż za pomocą żył trzeba wprowadzić do serca dwie elektrody.

Serce na baterie

Stymulator to urządzenie automatyczne, które dzięki specjalnej własnej baterii (ma ona obecnie żywotność 7-15 lat; po tym okresie następuje jej wymiana) wytwarza regularne impulsy elektryczne. Dawne ("sztywne") rozruszniki miały swój własny rytm niezależny od rytmu serca danej osoby. W ostatnich latach takich urządzeń już się nie stosuje. Dzisiejsze, nowocześniejsze urządzenia ("na żądanie") są o wiele bardziej skomplikowane i elastyczne. Spełniają dwie funkcje: wyczuwają rytm serca chorego, a także wytwarzają własne sygnały elektryczne, dostosowując je do bicia serca danej osoby w określonym momencie. Stymulator włącza się do działania dopiero wtedy, gdy zanika własne bicie serca, aby dwa rytmy: pacjenta i stymulatora nie kolidowały ze sobą.

Każdy obecnie wszczepiany stymulator jest programowalny. To znaczy, że już po zabiegu można za pomocą specjalnego urządzenia, bez naruszania ciągłości tkanek pacjenta, w dowolnym momencie zmienić parametry jego pracy, co pozwala na jak najlepsze funkcjonowanie urządzenia pod kątem bezpieczeństwa chorego, jego komfortu i trwałości baterii stymulatora.

Inteligentne rozruszniki

Stymulatory są coraz lepsze, bardziej trwałe, "inteligentniejsze". Coraz łatwiej przystosować je do różnych sytuacji życiowych. Nowoczesne konstrukcje umożliwił gwałtowny rozwój mikroelektroniki, a także wynalezienie bardzo trwałych baterii litowych, elektrod i mikroprocesorów.

Jest wiele rodzajów stymulatorów:

  • antyarytmiczny - zaczyna działać, gdy wyczuje pojawienie się częstoskurczu, i przerywa go;

  • jednojamowy - stymuluje prawy przedsionek lub prawą komorę, a stamtąd impulsy rozprzestrzeniają się na cały mięsień serca;

  • dwujamowy - elektrody znajdują się w prawym przedsionku, a także w prawej komorze;

  • trójjamowy - najbardziej obiecującym zastosowaniem jest tu ciężka niewydolność serca; elektrody znajdują się w prawym przedsionku oraz w prawej i lewej komorze. Stymulacja tego rodzaju poprawia sprawność serca jako pompy krwi. Wyniki badań wskazują na to, że stymulator taki pozwala uniknąć przeszczepu serca lub bardzo odsunąć go w czasie;

  • dwujamowy-dwuprzedsionkowy - stanowi istotną pomoc w zapobieganiu napadom migotania przedsionków, o którego niebezpieczeństwach wspominaliśmy powyżej. Elektrody są umieszczone w prawym i w lewym przedsionku. Niekiedy stosuje się dodatkowo trzecią elektrodę w prawej komorze;

  • z adaptacyjną zmianą częstości - za pomocą czujnika można zmienić i przystosować jego częstość do danej sytuacji, np. podczas wysiłku. Takie stymulatory pozwalają zapewnić pełny komfort życia u ludzi aktywnych, a także poprawić efektywność terapii niewydolności serca u ludzi starszych.
Żyj aktywnie

Osoba, która ma wszczepiony rozrusznik serca, może i powinna żyć normalnie i aktywnie. Może więc:

- pracować zawodowo
- wykonywać prace domowe
- pracować w ogródku
- uprawiać amatorski sport
- tańczyć
- kąpać się
- prowadzić samochód
- podróżować
- rodzić dzieci
- kontynuować życie seksualne.

Gdy masz stymulator:

  • Chodź systematycznie na kontrolę do lekarza.
  • Sam też kontroluj pracę stymulatora, systematycznie (ale spokojnie) badaj tętno serca.
  • Nie możesz poddawać się takim badaniom, jak rezonans magnetyczny; stosowanie diatermii i koagulacji chirurgicznej może wymagać konsultacji w ośrodku kontrolującym stymulator przed zabiegiem i dodatkowej kontroli po zabiegu.
  • Nie narażaj stymulatora na uderzenia.
  • Nie zakładaj bardzo ciasnych koszul i bluzek.
  • Nie noś ciężkiego plecaka, a ciężką torbę zawieszaj na drugim ramieniu.
  • Nie przebywaj w pobliżu bardzo silnych pół magnetycznych (przemysłowych lub militarnych).
  • Przed podróżą samolotem poinformuj o stymulatorze celników.
  • Powiedz o stymulatorze swojemu rehabilitantowi i dentyście.
rozrusznik serca, choroby serca

Komentarze

Andrzej Bira (niezweryfikowany) czw., 03/29/2012 - 20:44

Bardzo dobry tekst dla posiadaczy rozrusznika. Wspoósb przejrzysty wyjaśnia wszelkie problemy.

Dodaj nowy komentarz