Jaskra

Jaskra

Posted by redaktor | Tags: Okulistyka |

Odpowiedź, jak leczyć jaskrę, jest jedna: wcześnie, w początkowej fazie choroby. W Polsce ok. 700 000 osób choruje na jaskrę. Leczy się zaledwie 0,16%. Tylko regularne badanie oczu może uchronić przed ślepotą z powodu jaskry.

Pani profesor, o jaskrze mówi się, że należy do ciężkich chorób oczu, a statystyki wykazują, że jest najczęstszą przyczyną ślepoty. Dlaczego jaskra jest tak trudnym przeciwnikiem?

Rzeczywiście, jaskra jest bardzo trudnym przeciwnikiem, a to głównie dlatego, że w dalszym ciągu nie wiemy, co jest jej przyczyną, a odmian tej choroby znamy dzisiaj około 30.-40.

Objawów jest tyle, ile postaci jaskry - zbadaj oczy u okulisty

Dawniej sądzono, że głównym winowajcą jest wysokie ciśnienie śródgałkowe prowadzące do destrukcji nerwu wzrokowego. Uważano, że narastające ciśnienie w oku powoli niszczy delikatne włókna nerwu wzrokowego. Gdy włókna te giną, dochodzi do powiększenia się tarczy nerwu wzrokowego, a następnie rozwija się ślepota. Okazało się jednak, że destrukcja nerwu wzrokowego może rozwijać się także przy normalnym ciśnieniu śródgałkowym - i wówczas taka forma jest nawet trudniejsza do leczenia.

Dziś więc już mamy pewność, że jaskrowa destrukcja nerwu wzrokowego nie jest wywołana wyłącznie przez wysokie ciśnienie śródgałkowe. Jedynie około 5% chorych ma bardzo wysokie ciśnienie, podczas gdy u około 75% chorych nie odnotowuje się żadnej zmiany ciśnienia.

Inna ważna trudność w leczeniu jaskry wynika natomiast z tego, że objawy choroby długo pozostają utajone, tzn. rozwija się ona podstępnie przez długi czas i bez objawów charakterystycznych tylko dla niej. Ujawnia się natomiast gwałtownie - już w postaci nieodwracalnej utraty widzenia. Najpierw ulegają uszkodzeniu włókna odpowiedzialne za widzenie obwodowe, później centralne. Początkowo więc można nawet nie zauważyć częściowej utraty widzenia.

Jakie objawy zapowiadające rozwój choroby powinny nas zaniepokoić?

Objawów jest tyle, ile postaci jaskry. Objawy mogące świadczyć o niepokojących procesach zachodzących w oku to poranne migreny, widzenie tęczowych pól, obijanie się o przedmioty, odczucie intensywnego bólu oka i głowy, mdłości, zawroty głowy. Wtedy bezwzględnie należy udać się do lekarza na badania.

Kto jest zagrożony jaskrą?

Podejrzewamy kilka zespołów cech, które powodują bardzo duże zagrożenie rozwinięcia się jaskry. Najważniejszy jest czynnik dziedziczenia, który zawsze był uważany za podstawowy. Wszyscy ci, którzy mają w rodzinie chorych na jaskrę, w 70% są zagrożeni tą chorobą.

Jaskra i zaćma to choroby oka często występujące w cukrzycy - czytaj więcej

Na całym świecie ten czynnik już dawno został dostrzeżony jako ważny w profilaktyce choroby i w związku z tym wprowadzono programy komputerowe, które, w zależności od sumy czynników obciążających, kierują osoby spokrewnione z chorym na jaskrę na specjalistyczne badania i kontrole. My dopiero planujemy tak szczegółową i dokładną profilaktykę. Doświadczenia krajów, w których edukacja zdrowotna dotycząca jaskry jest bardzo wysoka, bo sięgająca 80%, wskazują znaczne obniżenie liczby osób niewidomych. W Polsce niestety mało się wie o jaskrze - ile jest osób potencjalnie zagrożonych tą chorobą, możemy się tylko domyślać.

Utarło się przekonanie, że czynnikiem ryzyka jaskry jest wiek - że jest ona chorobą ludzi starszych. Czy to prawda?

Nie, jaskra niestety dotyczy ludzi w każdym wieku - zdarza się u dzieci, u młodzieży, u ludzi w średnim wieku, ale rzeczywiście najbardziej dramatyczne jej odmiany występują u ludzi po 50. roku życia, chociażby z tego względu, że wpływ na rozwój jaskry mają wówczas inne schorzenia utrudniające leczenie.

Co jeszcze zwiększa prawdopodobieństwo zachorowania na jaskrę?


Jaskra szczególnie często rozwija się u ludzi, którzy mają niskie ciśnienie ogólne. Wynika to z tego, że jeżeli mamy skłonności do podwyższonego ciśnienia w oku, a zarazem niskie ciśnienie ogólne, to nerw wzrokowy jest źle odżywiany i wobec tego destrukcja postępuje znacznie szybciej. Inne czyniki, takie jak zaburzenia gospodarki tłuszczowej, podwyższony poziom triglicerydów albo cholesterolu, nawet lekkie podwyższenie cukru, także uszkadzają naczynia, są więc czynnikiem destrukcyjnym nerwu wzrokowego.

Ponadto do czynników uszkadzających nerw wzrokowy należy krótkowzroczność, która może powodować rozwój jaskry.

Za pomocą jakich badań można wykluczyć lub potwierdzić istnienie jaskry?


Należy podkreślić, że bardzo trudno jest z pełną odpowiedzialnością wykluczyć jaskrę na podstawie jednego badania specjalistycznego. Trzeba przeprowadzić kilka rodzajów badań.

Pierwszym badaniem wykonywanym przy podejrzeniu choroby oczu jest badanie dna oka. Jest to bardzo popularne badanie okulistyczne, niebolesne, krótkie i już na jego podstawie można zauważyć pewne cechy jaskrowych zmian na tarczy nerwu wzrokowego.

W badaniu okulistycznym można ponadto zbadać pole widzenia. Jest to metoda dokładna i bardzo ważna. Wykazuje każdą, nawet najmniejszą utratę widzenia.

Jeszcze inne badanie mierzy ciśnienie śródgałkowe. Okulista znieczula oko kroplami, lekko dotyka gałki ocznej i za pomocą specjalistycznego urządzenia ocenia uszkodzenia wynikające ze zwiększonego ciśnienia.

Inne ważne badanie dotyczy pomiaru kąta przesączania między tęczówką a rogówką. Ocena rozmiaru tego kąta pomaga w określaniu rodzaju jaskry, na którą pacjent choruje, i umożliwia zlecenie właściwego leczenia.

Istotne jest jednak, by w diagnozie pomagali lekarze pierwszego kontaktu, lekarze rodzinni, bo to oni powinni zadać pacjentowi pytania co do ryzyka występowania choroby w rodzinie i w razie potrzeby skierować możliwie wcześnie na badania okulistyczne. Jeżeli nawet dzięki specjalistycznym badaniom rozpozna się jaskrę, ale w formie już zaawansowanej, to perspektywy leczenia są gorsze. Te formy tzw. zejściowej jaskry leczy się wówczas bardzo trudno.

Jaką szansę daje pacjentowi wczesna diagnoza?

Stawka jest duża, pacjent dzięki wczesnej diagnozie po prostu wygrywa wzrok. Dobrze znane są leki, które mogą opóźnić destrukcję nerwu wzrokowego - środki podawane na powstrzymanie rozwoju pewnych cech jaskrowych, tzn. pochodnych choroby, oraz leki, które mogą obniżyć ciśnienie śródgałkowe. Jeśli okulista zauważy pogorszenie wzroku i uszkodzenie delikatnych struktur oka, zapisuje choremu krople czy tabletki, które z większym prawdopodobieństwem niż przy dużych zmianach w oku potrafią naprawić szkody. Leczenie jaskry zależy od rodzajów tej choroby. Aby zapobiec uszkodzeniu nerwu wzrokowego i uratować wzrok, konieczne jest najpierw obniżenie ciśnienia i powstrzymanie procesu niszczenia nerwu wzrokowego. Ciśnienie w oku wzrasta, gdy są zatkane otworki powodujące odprowadzenie płynu krążącego w oku. Czasem w ostrym napadzie podwyższonego ciśnienia jest potrzebne szybkie postępowanie. Aby zmniejszyć wytwarzanie cieczy, lekarz może zalecić leczenie laserem lub zabieg chirurgiczny.

Czy rozwój choroby można powstrzymać?

Jaskra nie leczona może wykradać wzrok. Aby ułatwić leczenie i ocalić wzrok, konieczna jest ścisła współpraca z lekarzem. Przez regularne badanie ciśnienia w oku, nerwu wzrokowego i kąta przesączania, ale także poprzez regularne przyjmowanie zaleconych leków, pilnowanie terminów wizyt kontrolnych można nie dopuścić do utraty wzroku. Obserwując rozwój choroby, lekarz może przewidzieć jej kolejne ewentualne etapy i odpowiednio wcześnie zareagować, zalecając szczególne środki ostrożności.

Chociaż nie można w pełni wyleczyć jaskry, można jednak pomóc w złagodzeniu jej przebiegu.

Jaki wpływ na powstrzymanie rozwoju choroby ma styl życia?


Niestety, styl życia nie jest w stanie złagodzić objawów jaskry. Może on jednak wpłynąć na powstrzymanie choroby w ten sposób, że człowiek, który dba o swoje zdrowie, poddaje się badaniom profilaktycznym, weźmie pod uwagę czynniki ryzyka rozwoju jaskry i będzie badał się regularnie. U osób z ryzykiem zachorowania, miażdżycą albo zaburzeniami gospodarki lipidowej ważne jest wyrobienie nawyku: jestem zagrożony, więc idę do lekarza. U osób z grupy ryzyka badania powinny być przeprowadzone 2 razy do roku, u pozostałych osób co 2-3 lata.

Jaką rolę ma spełnić ogólnopolski program "Polsko, nie ślepnij"?

Program ma na celu prowadzenie działań edukacyjno-propagandowych. Ma przebiegać dwutorowo. Będzie koncentrować się na lekarzach pierwszego kontaktu i na osobach należących do grup podwyższonego ryzyka. Lekarze pierwszego kontaktu muszą być szczególnie wyczuleni na czynniki ryzyka u swoich pacjentów. Dla nich został opracowany zestaw materiałów zawierających podstawowe informacje o jaskrze, o metodach diagnostycznych, sposobach zapobiegania, leczenia.

Ważnym aspektem tego programu jest dotarcie do społeczeństwa i objęcie edukacją wszystkich Polaków, nauczenie dbania o siebie, uświadomienia zagrożenia, jakie niesie choroba - bezpowrotną utratę wzroku. Muszą oni wiedzieć o swoich prawach, takich jak domaganie się od lekarza skontrolowania wzroku, objęcia profilaktyką. Powszechna edukacja to jedyny sposób dotarcia do świadomości każdego człowieka.

W ramach akcji planowana jest dystrybucja ulotek i plakatów informacyjnych, przeprowadzenie testów przesiewowych. Realizacji tego zamierzenia ma służyć utworzona w zeszłym roku komputerowa baza danych. Dane epidemiologiczne będą zbierane z 6 ośrodków regionalnych. Po zakończeniu programu posłużą one opracowaniu i sformułowaniu wniosków o stopniu zachorowalności na jaskrę. Wysoka świadomość ludzi przekłada się w sposób bezpośredni na wykrywalność jaskry w jej wstępnej fazie, co prowadzi do zmniejszenia liczby niewidomych.

Realizacja programu zapewnia edukację, ale również wyposażenie ośrodków w aparaturę, która pozwoli także na wykonywanie precyzyjniejszych badań.

Czy sytuacja chorych poprawi się po wprowadzeniu programu?

Program obejmujący lata 1997-2000 nie ma możliwości spowodowania znacznej poprawy sytuacji chorych. Jeżeli chory jest zdiagnozowany, jest już pod opieką lekarza, jego stan zdrowia dzięki programowi nie ulegnie cudownej poprawie. Program ma na celu przede wszystkim zwrócenie uwagi na zagrożenia, jakie mogą pojawić się u ludzi nieświadomych swojej choroby czy czynników ryzyka, które u nich występują.

Chcemy także uczulić lekarzy, żeby pamiętali o tych czynnikach - szczególnie u osób, które koło 50. roku życia zgłaszają się do gabinetu i proszą o okulary do czytania.

Od razu wtedy trzeba sprawdzić, co się dzieje w oku, zebrać wywiad, ocenić ryzyko zachorowania. Lekarz może pomóc jedynie w początkowej fazie choroby, powstrzymując jej dalszy rozwój. Nie poddając się badaniom - skazujemy się na ślepotę na własne życzenie.

Dziękuję za rozmowę.

***

Czy wiesz, że...

  • Jeśli jesteś w grupie ryzyka - skończyłeś 50 lat, ktoś w twojej rodzinie choruje na jaskrę, masz niskie ciśnienie krwi, cierpisz na miażdżycę, cukrzycę, jesteś krótkowidzem - nie lekceważ zagrożenia jaskrą.
  • Jeśli masz poranne migreny, widzisz tęczowe koła, obijasz się o przedmioty - koniecznie skontaktuj się z lekarzem.
jaskra, wywiad

Dodaj nowy komentarz