Osteoporoza a złamania

Osteoporoza a złamania

Posted by redaktor | Tags: Kości |

Trudno uniknąć tej choroby. Jednak dzięki profilaktyce i leczeniu można zmniejszyć tempo zaniku kostnego i zapobiec złamaniom.

- Panie Doktorze, osteoporoza to objaw czy choroba?

Osteoporoza jest bez wątpienia chorobą, aczkolwiek może być uznawana przez niektórych za objaw. Opis wielu zdjęć radiologicznych brzmi: "cechy osteoporozy" czy "objawy osteoporozy". Takie stwierdzenie jest bardzo rozsądne i zasadne. Na podstawie zdjęcia rentgenowskiego można podejrzewać, że osteoporoza występuje, ale pewnie stwierdzić jej nie można.

- Jak ją więc rozpoznać?

Głównymi objawami klinicznymi osteoporozy są złamania, ponieważ choroba ta, doprowadzając do obniżenia masy kostnej, zaburzenia mikroarchitektury, czyli całej struktury kostnej, powoduje ostatecznie do zwiększoną łamliwość.

Złamania osteoporotyczne to takie, w których przy niewielkim stosunkowo urazie dochodzi do dużego spustoszenia w układzie kostnym.

Typowymi złamaniami osteoporotycznymi są:

  • Złamania przedramienia w okolicy nadgarstka. Występują bardzo często, mniej więcej w piątej dekadzie życia, i wiążą się najczęściej z upadkiem, kiedy próbując bronić się przed nim, podpieramy się ręką.
  • Złamania kompresyjne trzonów kręgowych - zgnieceniowe, czyli takie, w których siły działają na trzon kręgowy od góry i od dołu, doprowadzając do jego zgniecenia. Skutkiem złamania kompresyjnego będzie zmniejszenie wysokości trzonu kręgowego.
  • Złamania końca bliższego kości udowej w okolicy stawu biodrowego. Jest kilka typów tych złamań: złamania szyjki kości udowej, złamania przezkrętarzowe (typowe dla wieku starszego).
  • Złamania ramienia w okolicy barku. Dochodzi do nich w późniejszym okresie choroby, najczęściej w przypadku podparcia się ręką bądź upadku bezpośrednio na bark.

Kolejnymi objawami osteoporozy są zmiany sylwetki ciała w następstwie uszkodzeń czy złamań kompresyjnych trzonów kręgowych. Następuje wtedy pochylenie głowy ku przodowi, dochodzi do pogłębienia się wygięcia kręgosłupa piersiowego ku tyłowi określanego jako wdowi garb. Wiążą się z tym określone zaburzenia w poruszaniu się i kolejne skutki osteoporozy, a więc obniżenie wzrostu. Wysokość trzonu kręgowego, która ulega zmniejszeniu w przypadku kompresyjnego złamania, obniża wzrost o ok. 1,5-2 cm. Jeżeli dojdzie do złamań w wielu miejscach kręgosłupa, to wzrost może zmniejszyć się o kilka czy kilkanaście centymetrów.

Jeszcze innymi objawami są dolegliwości bólowe, które wiążą się z uszkodzeniami urazowymi. Najczęściej obejmują one plecy, występują w odcinku piersiowym, nieco rzadziej w okolicy przejścia odcinka piersiowego w odcinek lędźwiowy. Nasilają się wyraźnie w trakcie chodzenia, dźwigania ciężarów czy noszenia jakichś przedmiotów codziennego użytku, np. torebki czy zakupów. Zmniejszają się lub ustępują podczas wypoczynku w pozycji leżącej. Jeżeli mają charakter ostry, wiążą się najczęściej z nowym uszkodzeniem kompresyjnym. Ustępują po dwóch, trzech tygodniach.

- Jakie są czynniki ryzyka tej choroby?


Czynniki ryzyka w osteoporozie to takie sytuacje, które występują w czasie naszego normalnego funkcjonowania i nie są objawami choroby, ale zostały uznane za te, które mogą do choroby doprowadzić bądź przyczynić się do przyspieszenia jej wystąpienia:

  • Płeć. U kobiet osteoporoza występuje znacznie częściej i wcześniej niż u mężczyzn. Wiąże się to z wcześniej występującą menopauzą u kobiet niż andropauzą u mężczyzn, czyli zaprzestaniem prawidłowego funkcjonowania jajników i jąder w przypadku obu płci i wydzielania przez nich właściwych ilości hormonów.
  • Rasa. Osteoporoza występuje znacznie częściej w rasie kaukaskiej, czyli wśród ludzi białych. Praktycznie nie stwierdza się jej w rasie czarnej.
  • Typ i sylwetka ciała. Częściej osteoporoza występuje u osób szczupłych, o jasnej karnacji.
  • Uwarunkowania genetyczne. Jeżeli matka pacjentki cierpiała z powodu osteoporozy, możemy uznawać to za czynnik ryzyka.
  • Uwarunkowania żywieniowe. Jeżeli pacjent przez całe życie stronił od mleka i produktów mlecznych, możemy podejrzewać, że budując swój układ kostny, nie był w stanie zgromadzić odpowiedniej ilości wapnia w organizmie, w związku z tym nie osiągnął tzw. wysokiej, szczytowej masy kostnej. Odwrotność tej sytuacji, czyli tak zwana niska szczytowa masa kostna, jest jednym z głównych czynników ryzyka. Jeżeli człowiek zgromadzi mały zasób minerałów w obrębie tkanki kostnej, to tracąc go, nawet w przeciętnym tempie, dość szybko dojdzie do stanu, kiedy wytrzymałość tkanki kostnej będzie niska.
  • Procesy chorobowe występujące w ciągu życia. Niektóre choroby doprowadzają do zaburzenia tworzenia tkanki kostnej, a także powodują przyspieszone czy nadmierne jej niszczenie w trakcie dorosłego życia.
  • Pewna grupa leków, które wywierają niekorzystny wpływ na tkankę kostną. Do tych leków na pewno zaliczyć należy glikokortykosteroidy, niezbędne w leczeniu wielu chorób układu oddechowego, oraz leki stosowane w działaniu immunosupresyjnym, a więc w ochronie przeszczepów przed reakcją odrzucania. Bardzo często leki te są podawane pacjentom długoterminowo jako konieczne w terapii.

- Czy wszystkie jesteśmy skazane na osteoporozę?

Większość kobiet tak. Wcześniej czy później osteoporoza u pań wystąpi. Kiedy ona się pojawi, zależy właśnie od czynników żywieniowych, genetycznych, hormonalnych, środowiskowych, a więc na przykład od zawartości minerałów w wodzie, którą spożywamy, od tego, jaką prowadzimy aktywność ruchową. Ruch jest jednym z czynników chroniących nasze kości przed osteoporozą.

- Dlaczego tak ważna jest aktywność fizyczna?

Podam przykład zmian w kościach po założeniu opatrunku gipsowego na kończynę. Jeżeli po 4-8 tygodniach zdejmiemy gips z nogi i zrobimy porównawcze zdjęcie rentgenowskie obu kończyn, to zauważymy, że w tej, która była w gipsie, kość jest wyraźnie rzadsza. Doszło do szybkiego zaniku kostnego z powodu nieużywania tej kończyny. Określa się to fachowo jako zanik z nieczynności. Jeżeli pozwalamy pacjentowi tę kończynę obciążać, to po równie krótkim czasie dochodzi do odbudowy tkanki kostnej.

- Wapń przypłynie znowu?

Komórki będą wiedziały, że w tym miejscu należy odkładać sole wapnia, tworzyć nową kość i w tym właśnie miejscu budować.

- To znaczy, że jeśli pani mająca trudności z poruszaniem się z powodu osteoporozy wstanie z łóżka, to zacznie chodzić znowu?


Absolutnie tak. Jeżeli ktoś, chorując na osteoporozę, położy się do łóżka, żeby uniknąć złamań, popełni kardynalny błąd, ponieważ spowoduje gwałtowne nasilenie procesu zaniku kostnego i pozbawi się najwłaściwszego, najbardziej naturalnego leku, jakim jest ruch. My bardzo często próbujemy pacjentom wytłumaczyć, że to właśnie wyjście z łóżka jest dla nich jedynym ratunkiem, ponieważ pozostanie w nim spowoduje nie tylko konsekwencje związane z osteoporozą, ale również pogarszanie się ogólnego stanu zdrowia.

Jeżeli już wystąpią złamania w przebiegu osteoporozy, to wszystkie nasze działania zmierzają do tego, aby jak najszybciej przywrócić pacjenta do takiej sprawności, jaką miał przed złamaniem.

- Czy osteoporoza może dotknąć młode kobiety?


Może być to osteoporoza wtórna jako skutek chorób, które uszkadzają lub zaburzają metabolizm kostny. Występuje najczęściej u kobiet z dużymi zaburzeniami hormonalnymi funkcjonowania jajników. Może także pojawić się u osób z zaburzeniami: przysadki mózgowej, tarczycy, kory nadnerczy i całego układu dokrewnego (zaburzeń hormonalnych), przewodu pokarmowego, nerek lub jako element towarzyszący różnego rodzaju chorobom nowotworowym.

- Osteoporozę ma się na całe życie?

Tak. Potrafimy stwierdzić, kto jest nią zagrożony, stosować profilaktykę tak, że wyraźnie zmniejszamy ryzyko złamań, leczyć.

- Na czym polega leczenie osteoporozy?

Leczenie osteoporozy nie polega na tym, że odtworzymy masę kostną, że wrócimy do tego, co kiedyś było. Obecnie to nie jest możliwe. Wierzymy, że za jakiś czas może nam się to uda. Leczenie osteoporozy sprowadza się do zmniejszenia tempa zaniku kostnego, czy wręcz do całkowitego jego zahamowania. Możliwe jest niewielkie zwiększenie masy kostnej, ale nie ma co liczyć na to, że odbudujemy i przywrócimy tę masę, którą każdy z nas miał w wieku 20-25 lat. Efektem finalnym leczenia jest zapobiegnięcie wystąpieniu nowych złamań osteoporotycznych. Tak ocenia się skuteczność leków stosowanych w leczeniu osteoporozy i naszą efektywność. Jeżeli wystąpiło nowe złamanie, też się nie poddajemy.

- Kiedy kobieta powinna rozpocząć profilaktykę osteoporozy?

W zasadzie profilaktykę osteoporozy trzeba rozpocząć już w dzieciństwie. W tym celu należy dziecku dostarczać odpowiedniej ilości wapnia i chronić je przed chorobami czy lekami, które mogą oddziaływać niekorzystnie na tkankę kostną. Trzeba zapewnić mu odpowiednią porcję ruchu na co dzień i odpowiednią ekspozycję na światło słoneczne. Chodzi o wytwarzanie witaminy D.

Nie należy szczególnie zapominać o odpowiedniej podaży wapnia. Zgodnie z danymi z różnych środowisk dietetycznych z naszego kraju, przeciętna dieta dorosłego Polaka pozwala pokryć mniej więcej tylko 50% dobowego zapotrzebowania na wapń. Wzrasta ono wielokrotnie np. w trakcie ciąży lub karmienia piersią. Trzeba o tym pamiętać i w tym okresie zwiększać znacznie spożycie wapnia.

***

Międzynarodowa definicja osteoporozy

Osteoporoza została uznana za chorobę przez Międzynarodową Konferencję Uzgodnień w Hongkongu. Jest chorobą ogólnoustrojową, charakteryzującą się zmniejszoną masą kostną, zaburzeniem jej mikroarchitektury i w konsekwencji zwiększoną podatnością na złamania.

Kryteria diagnostyczne osteoporozy

Międzynarodowa Organizacja Zdrowia określiła kryteria diagnostyczne osteoporozy.
Wartości w przedziale (0) - (-1) są uznawane za stan prawidłowej masy kostnej, wartości w przedziale (-1) - (-2,5) uznaje się za stan osteopenii, czyli zaniku kostnego, zaś wartości powyżej (-2,5) oznaczają osteoporozę.

wywiad, osteoporoza

Dodaj nowy komentarz