Immunoterapia swoista

Immunoterapia swoista

Posted by redaktor | Tags: Immunologia |

Jak działa układ odpornościowy (immunologiczny)?

Głównym zadaniem układu odpornościowego jest zachowanie nienaruszalności organizmu poprzez chronienie go przed wpływem świata zewnętrznego (bakteriami, wirusami, grzybami i innymi czynnikami). Dróg wtargnięcia do organizmu jest kilka, w tym błony śluzowe układu oddechowego, pokarmowego czy też skóra. Układ odpornościowy spełnia swoją rolę dzięki wielu mechanizmom wykształconych w toku ewolucji.

Podstawowym mechanizmem obronnym są komórki fagocytujące - makrofagi i neutrofile. One jako pierwsze pochłaniają wnikające do wnętrza organizmu bakterie czy wirusy, unicestwiają je i ujawniają ich strukturę antygenową (skład białek). W dalszej kolejności prezentują te przygotowane informacje o strukturze antygenu limfocytom T. Komórki te mają zdolność rozpoznawania i odróżniania własnych antygenów (własne tkanki, narządy itp.). Nabywają tę zdolność w czasie swojego rozwoju czynnościowego na drodze przechodzenia przez grasicę, która jest rodzajem szkoły dla limfocytów T.

Kolejnym etapem na drodze reakcji obronnej jest przekazanie informacji o antygenie limfocytom B. Ta grupa komórek ma zdolność wytwarzania przeciwciał skierowanych przeciwko rozpoznanemu antygenowi. Są to immunoglobuliny różnych klas - IgG, IgM, IgA czy też IgE. Wytworzone przeciwciała mają zdolność wiązania obcego antygenu i wyłączania go z krążenia.

Tak więc podsumowując, można stwierdzić, że proces obronny organizmu składa się z mechanizmów nieswoistych - pochłaniania antygenu i prezentowania go limfocytom T. W dalszym etapie funkcjonują już zjawiska swoiste, skierowane przeciwko danemu antygenowi - rozpoznanie antygenu i wytworzenie przeciwciał swoistych dla tegoż antygenu.

Zaburzenia - uwarunkowane genetycznie (dziedziczone) i nabyte - obserwowane w układzie immunologicznym prowadzą do poważnych następstw. Ich rodzaj bezpośrednio jest odpowiedzialny za objawy kliniczne, w większości przypadków - zakażenia układu oddechowego o różnej ciężkości.

Genetycznie uwarunkowane zaburzenia na poziomie różnicowania się limfocytów T i B upośledzają prawidłowy przebieg reakcji obronnej organizmu. Powstają więc defekty polegające na braku wytwarzania niektórych klas immunoglobulin, a także na braku właściwego rozpoznawania antygenów obcych lub ich różnicowania z własnymi tkankami.

Jak dochodzi do rozwoju alergii?

Alergia jest uwarunkowana odmienną reakcją immunologiczną, w wyniku której dochodzi do wytworzenia przeciwciał klasy IgE. Całość zjawiska jest uwarunkowana defektem genetycznym, wielogenowym. Jednakże wpływ środowiska zewnętrznego ma istotne znaczenie w uruchomieniu sekwencji przemian.

Pierwszy kontakt z alergenem (pyłkiem roślin, roztoczami kurzu domowego, sierścią zwierząt) prowadzi do wytworzenia przeciwciał klasy IgE, które opłaszczają tzw. komórki tuczne. Są one w ten sposób przygotowane do kolejnego kontaktu z alergenami, na które organizm jest uczulony. Ponowne spotkanie z alergenem uruchamia kaskadową reakcję w chwili połączenia się z przeciwciałem znajdującym się na powierzchni komórki tucznej. W wyniku tego dochodzi do uwolnienia wielu związków biologicznie czynnych, w tym histaminy i leukotrienów, które w dalszych etapach prowadzą do obkurczenia mięśni gładkich oskrzeli, obrzęku błony śluzowej i zwiększonego przesiąkania komórek z naczyń. Dochodzi do dalszej eskalacji przemian i gromadzenia się komórek kształtujących zapalenie, także eozynofilów. Ta populacja komórkowa zawsze była wiązana z chorobami alergicznymi. Dzisiaj wiadomo, że uwalniane z nich mediatory prowadzą do niszczenia struktur tkankowych. To warunkuje ciężkość przebiegu choroby i wystąpienie powikłań.

Wspomniany wpływ środowiska ma istotne znaczenie dla powyższych procesów. Z jednej strony zanieczyszczenia środowiska naturalnego prowadzą do uszkodzenia nabłonka dróg oddechowych, torując drogę dla alergenów. Z drugiej zaś - zanieczyszczenia mogą oddziaływać na pyłki drzew czy traw, zmieniając ich strukturę trzeciorzędową. Powoduje to, że dotychczas tolerowane pyłki zostają rozpoznawane jako obce i uruchamiają kaskadę przemian prowadzących do zapalenia alergicznego.

Immunoterapia swoista

Stanowi ona najbardziej fizjologiczne postępowanie w przypadku leczenia chorych na choroby alergiczne. Wymaga ono jednak bardzo precyzyjnego kwalifikowania chorych oraz dostępu do metod pozwalających na właściwe kontrolowanie przebiegu leczenia.

Istotą immunoterapii swoistej jest możliwość wpływania na mechanizmy odporności w ten sposób, aby z jednej strony wywołać stan tolerancji w stosunku do najczęstszych alergenów odpowiedzialnych za powstawanie objawów chorobowych, z drugiej zaś przywrócić właściwą drogę przemian, w której główną rolę odgrywają tzw. limfocyty Th1, a nie Th2 - warunkujące przebieg reakcji alergicznych. Staje się to coraz bardziej możliwe dzięki stosowaniu szczepionek zawierających epitopy antygenowe.

Szczepionki mogą być stosowane w różny sposób - w postaci wstrzyknięć pod- i śródskórnych, doustnie, podjęzykowo, a także w formie inhalacyjnej. Skuteczność w zależności od drogi podania jest zróżnicowana. Preferuje się obecnie podawanie szczepionek w postaci wstrzyknięć, chociaż inne drogi podania, zwłaszcza w pediatrii, są szeroko stosowane. Najbardziej interesująca wydaje się droga dooskrzelowa, jednakże trudności w obiektywnej ocenie tej drogi nie pozwalają na pełne skonkretyzowanie wskazań. Immunoterapia swoista jest metodą w zasadzie bezpieczną, o ile przestrzega się zasad postępowania zarówno na etapie diagnostycznym (doboru szczepionki), jak i w trakcie podawania szczepionki. U chorych o podwyższonym ryzyku, tzn. z wybitnie dodatnimi testami skórnymi potwierdzonymi badaniami in vitro (oznaczenie całkowitego stężenia IgE, a także stężenia alergenowo swoistych wartości IgE) z objawami choroby o ciężkim przebiegu (np. astma oskrzelowa), czy też w czasie nasilenia objawów chorobowych, jest konieczne zachowanie szczególnej ostrożności i pełnego zabezpieczenia. W wielu przypadkach należy nawet odstąpić od tego typu leczenia.

Wskazania do alergenowo-swoistej immunoterapii (WHO Position Paper - 1998)

  • Uczulenie na jad owadów - jako leczenie z wyboru.
  • W alergii wziewnej - zmniejsza objawy i konieczność farmakoterapii u chorych na astmę i rhinoconjunctivitis.
  • Nie w alergii pokarmowej - nadal jest to terapia doświadczalna.
  • Brak potwierdzenia skuteczności u chorych na atopowe zapalenie skóry.
  • Nie w nadreaktywności na leki (inny mechanizm).

Reakcje ogólne w trakcie immunoterapii

  • Nieswoiste reakcje ogólne - bez udziału IgE, np. bóle głowy, stawów
  • Umiarkowane reakcje ogólne

      - umiarkowana astma oskrzelowa (PEFR > 60%)
      - umiarkowane zapalenie błony śluzowej nosa (Odpowiadają na beta-mimetyki i antyhistaminiki.)

Reakcje miejscowe w trakcie immunoterapii (WHO Position Paper - 1998)

  • po 20-30 min od wstrzyknięcia
  • później niż po 30 min od wstrzyknięcia
  • ogólny dyskomfort
  • zgrubienie w miejscu wstrzyknięcia
Czas trwania swoistej immunoterapii
  • zabezpiecza na kilka lat po zakończeniu szczepienia (?)
  • większość ośrodków odczula przez 1 sezon, nieliczne 2-3 sezony
  • przy alergii na roztocza:
    - 3 lata
    - 6 lat (większa skuteczność)

WHO Position Paper - 1998

odporność

Dodaj nowy komentarz