Wątroba

Wątroba

Posted by redaktor | Tags: Endokrynologia |

Wątroba jest największym narządem nie tylko jamy brzusznej, ale i całego organizmu. Jest również prawdziwą "fabryką" produkującą wiele różnorodnych substancji wydzielanych do krwi i przewodu pokarmowego.

Narząd ten zajmuje okolicę podżebrową prawą, znaczną część okolicy nadbrzusza i część okolicy podżebrowej lewej, aż do linii równoległej do mostka, a przechodzącej przez sutki (tzw. linia środkowoobojczykowa). Od góry przykrywa wątrobę przepona, sąsiadami z dołu są jelita i żołądek. Wypełniona krwią wątroba waży u dorosłego mężczyzny od 2100 do 2300 g, u kobiet jest o ok. 200 g lżejsza, w wymiarze poprzecznym osiąga ok. 24 cm, a pionowym - 15-20 cm. Bardzo charakterystyczna jest brązowoczerwona barwa wątroby.

Płaty, segmenty, powierzchnie...

Wątroba dzieli się na kilka części zwanych płatami. Oprócz prawego i lewego wątroba ma jeszcze dwa mniejsze: płat czworoboczny i ogoniasty. Największym płatem, stanowiącym ponad 2/3 masy całego narządu, jest płat prawy, znajdujący się pod przeponą, oddzielającą go od prawego płuca. W głębi wątroby wszystkie płaty zrastają się ze sobą. U niektórych ludzi (bardzo rzadko) spotyka się tzw. wątroby dodatkowe, również związane z płatową budową całego organu.

Innym podziałem, mającym duże znaczenie w chirurgii tego narządu, jest wydzielenie segmentów naczyniowych wątroby, których jest łącznie 8. Są to takie części miąższu wątroby, które mają oddzielone od siebie naczynia krwionośne i drogi żółciowe wewnątrzwątrobowe, co pozwala na ich wycięcie bez szkody dla innych części tego narządu.

Wątroba posiada charakterystyczne powierzchnie, zwrócone w kierunku sąsiednich narządów. Wypukła powierzchnia przeponowa dopasowuje się do tego przykrywającego i nadającego jej nazwę mięśnia. Również inni "sąsiedzi" zostawiają swoje ślady, nazywane bruzdami i wyciskami, takie jak np.: bruzdy żebrowe i wycisk sercowy, bruzda żyły głównej czy wycisk nadnerczowy. Powierzchnia trzewna skierowana jest do przodu, ku dołowi i na prawo. Tak jak w przypadku powierzchni przeponowej, również tutaj narządy leżą-ce w sąsiedztwie wątroby pozostawiają swoje znaki. Można wyróżnić tu wycisk przełykowy, żołądkowy, odźwiernikowy, dwunastniczy, okrężniczy, nerkowy i nadnerczowy. Na powierzchni trzewnej widać charakterystyczne bruzdy, układające się w kształt litery H. W jej lewym ramieniu podłużnym leżą: więzadło obłe i żylne, a w prawym - pęcherzyk żółciowy oraz żyła główna dolna. Poprzeczne ramię litery H stanowi tzw. wnęka wątroby, zawierająca liczne naczynia, przewody żółciowe i nerwy.

Wątroba, podobnie jak większość narządów, pokryta jest błoną surowiczą - w tym przypadku otrzewną wyściełającą również ściany jamy brzusznej. Blaszki otrzewnej tworzą więzadła, na których jest zawieszona wątroba. To elastyczne rusztowanie sprawia, że cały narząd jest w znacznym stopniu ruchomy.

Budowa mikroskopowa

Poza podziałem na płaty i segmenty naczyniowe istnieje również podział wątroby na zraziki, które można zobaczyć dopiero pod mikroskopem. Pomiędzy zrazikami znajduje się tkanka łączna zawierająca tętnice, żyły i przewodziki międzyzrazikowe. W środku każdego zrazika znajduje się żyła środkowa, która zbiera krew z naczyń włosowatych (najmniejszych rozgałęzień tętnic) i oddaje ją do żyły podzrazikowej.

Podstawowym i zarazem najmniejszym elementem skomplikowanej budowy wątroby są jej komórki zwane hepatocytami. To one są miniaturowymi "fabryczkami", produkującymi cały asortyment różnych substancji. Hepatocyty układają się w beleczki, oplecione siecią naczyń krwionośnych i kanalików żółciowych. W związku z pełnioną funkcją komórki wątroby zawierają liczne ziarnistości, na które składają się: glikogen, tłuszcze, białka i barwniki.

Funkcja wątroby

Wątroba wydziela produkowane przez siebie substancje zarówno do przewodu pokarmowego (jako składniki żółci), jak i do krwi w postaci różnych jej składników. Narząd ten spełnia doniosłą funkcję w procesach metabolicznych organizmu. Bierze między innymi udział w produkcji i magazynowaniu glikogenu (zapasowy wielocukier), utrzymywaniu prawidłowego stężenia glukozy we krwi (tzw. buforowanie), syntezie, czyli produkcji cholesterolu i lipoprotein (kompleksów tłuszczów i białek), zamianie cukrów i białek na tłuszcze oraz spalaniu kwasów tłuszczowych.

Bardzo ważną funkcją wątroby jest produkcja różnych substancji białkowych, takich jak niektóre czynniki krzepnięcia krwi. Udział wątroby w gospodarce białkowej organizmu polega również na tworzeniu i przemianach niektórych aminokwasów (podstawowa jednostka "budulcowa" białka) oraz na tworzeniu mocznika z amoniaku produkowanego w trakcie przekształcania aminokwasów w ketokwasy.

Wątroba jest także olbrzymim magazynem ustroju. Poza wspomnianym już glikogenem, czyli zapasowym cukrem zapobiegającym niedocukrzeniu w okresach międzyposiłkowych, gromadzi niektóre witaminy (A, D, B12), a także znaczne ilości żelaza. Zapasy witaminy A wystarczają na okres ok. 2 lat, a witaminy D i B12 nie zabraknie nam dzięki wątrobie przez cały rok.

Wątroba jest również głównym narządem odtruwającym organizm z trucizn zarówno dostarczanych z zewnątrz, jak i produkowanych na miejscu. Z tą czynnością wiąże się także inaktywacja (czyli pozbawienie zasadniczych właściwości) hormonów, które w przeciwnym razie nieustannie stymulowałyby różne narządy.

Kolejną funkcją wątroby jest magazynowanie znacznych ilości krwi, która w odpowiedniej chwili, np. podczas krwawienia, może być uwolniona do krwiobiegu. W życiu płodowym wątroba ma funkcję narządu krwiotwórczego, spełniając czynność, którą potem przejmuje szpik kostny. Szczegółowe wyliczenie wszystkich czynności tego narządu zajęłoby cały numer "Żyjmy dłużej", dlatego ograniczyliśmy się tylko do zasygnalizowania jego najważniejszych funkcji.

Choroby i metody diagnostyczne

Istotna rola, jaką wątroba odgrywa w organizmie, stała się powodem wyodrębnienia się oddzielnej specjalności medycznej - hepatologii (od łacińskiej nazwy wątroby - hepar). Lekarz hepatolog zajmuje się między innymi toksycznymi uszkodzeniami wątroby (alkohol, leki), jej marskością, śpiączką wątrobową, guzami wątroby (rak pierwotny i przerzuty nowotworów z innych narządów). W leczeniu wirusowego zapalenia wątroby (popularna "żółtaczka zakaźna") wyręcza go specjalista chorób zakaźnych.

Wątrobę można bardzo dokładnie obejrzeć za pomocą ultrasonografu, dlatego też USG stało się podstawowym badaniem obrazowym w diagnostyce chorób tego narządu. Funkcjonowanie wątroby można określić oznaczając w osoczu krwi wskaźniki, głównie enzymy, takie jak transaminazy, fosfataza zasadowa czy gammaglutamylotransferaza. Razem z określeniem stężenia bilirubiny (główny barwnik żółci) oznaczenia te składają się na tzw. próby wątrobowe, często wykonywane w celach diagnostycznych w praktyce szpitalnej czy ambulatoryjnej.

wątroba, hormony

Dodaj nowy komentarz