Stopa cukrzycowa

Stopa cukrzycowa

Posted by redaktor | Tags: Cukrzyca |

Powodem prawie 50% przypadków amputacji kończyn dolnych w Polsce jest właśnie cukrzyca. 

Pamiętajmy, iż czucie bólu w stopie cukrzycowej jest zmniejszone i łatwo można przeoczyć moment jej uszkodzenia.

Jednym z najpoważniejszych powikłań, które może dotknąć chorego na cukrzycę, jest tzw. zespół stopy cukrzycowej. Pojawia się on u 6 do10% pacjentów.

Początkowo powoduje trudności w poruszaniu się, przewlekłe dolegliwości bólowe, a bywa, że nie leczona kończy się amputacją kończyny.

Aby uniknąć tego radykalnego i okaleczającego zabiegu, ważne jest poznanie objawów, przyczyn i sposobów leczenia zespołu stopy cukrzycowej.

Objawy i przyczyny

Najpoważniejsze problemy wynikają z pogorszenia ukrwienia w obrębie stopy. Skóra, tkanki miękkie, mięśnie, nerwy i kości stopy ulegają przewlekłemu niedotlenieniu. Spowodowane jest to z jednej strony uszkodzeniem naczyń tętniczych o różnym przekroju, ich stopniowym zarastaniem, zmniejszaniem elastyczności i nasiloną miażdżycą, z drugiej zaś znacznie zwiększoną lepkością krwi i skłonnością płytek krwi do agregacji (zlepiania), a tym samym do tworzenia zakrzepów i zatorów. Dolegliwości, które informują o postępującym procesie, to ból nasilający się zwykle w nocy, towarzyszący często bolesnym kurczom mięśni, uczucie mrowienia i kłucia w nodze.

Wygląd stopy

Jest również dość charakterystyczny. Skóra staje się cienka, sucha, łuszcząca się, pozbawiona owłosienia, w okolicy pięty i na innych wystających częściach stopy pojawiają się licznie pęknięcia z towarzyszącymi ogniskami martwicy i owrzodzeniami. Tkanki miękkie kończyny zanikają, paznokcie z powodu zaburzeń wzrostu są zdeformowane, a cała stopa jest niedożywiona i sina.

Następna grupa dolegliwości charakterystycznych dla zespołu stopy cukrzycowej wynika z uszkodzenia obwodowego układu nerwowego. Pacjent ma zmniejszone czucie bólu, temperatury i dotyku w chorej nodze, a uczucie palenia, mrowienia lub pieczenia obejmuje ją na kształt skarpetek. Zmniejszona siła mięśni powoduje deformację stopy, a zaburzenia odżywienia kości stan ten jeszcze utrwalają. Upośledzona czynność gruczołów potowych związana z uszkodzeniem układu autonomicznego, zmniejszając wydzielanie wody, nasila jeszcze powstawanie pęknięć i szczelin. Dołączają się również zmiany w obrębie samych kości stopy, których struktura ulega osłabieniu. Stopniowo postępujące odwapnienie i zaburzenia w unerwieniu stawów powodują powstanie tzw. neuroartropatii. Objawia się to stopniowym, bezbolesnym uszkodzeniem chrząstek stawowych, osłabieniem siły mięśniowej i zmianami w szkielecie chrzęstnokostnym, co powoduje zaburzenia całej konstrukcji stopy. Prowadzi to do jej trwałej deformacji uniemożliwiającej chodzenie.

Zmiany unaczynienia i unerwienia stopy chorego na cukrzycę przebiegają najczęściej równocześnie, rzadko zaś są jednakowo nasilone. Spowodowało to wyodrębnienie dwóch oddzielnych zespołów stopy cukrzycowej w zależności od dominacji jednego z zespołów patologicznych. Pierwszy z nich to zespół stopy cukrzycowej niedokrwiennej, drugi to zespół stopy cukrzycowej neuropatycznej.

Stopa u chorego na cukrzycę przestaje powoli pełnić podstawowe funkcje narządu stanowiącego aparat podpórkowy - staje się strukturą chorą, źródłem cierpienia i dolegliwości. Dochodzi więc często do zainfekowania już i tak uszkodzonych struktur stopy, w obrębie których powstają ogniska zakażeń, początkowo zlokalizowane w miejscach pęknięć suchej skóry, w obszarze niedokrwiennej martwicy lub w okolicy zdeformowanego paznokcia. Niestety, z uwagi na obniżoną odporność rozprzestrzeniają się one bardzo szybko, stanowiąc z czasem zagrożenie nie tylko dla chorej kończyny, ale i dla życia chorego. Może to doprowadzić do amputacji palców, często całej stopy, czasami całego podudzia, a nawet uda.

Aby temu zapobiec, konieczne jest bardzo staranne przestrzeganie zasad leczenia zespołu stopy cukrzycowej.

To, co najważniejsze

Bezsprzecznie najważniejsze jest utrzymanie poziomu cukru we krwi w optymalnych, fizjologicznych granicach. Tylko odpowiednie dawki leków (doustnych lub w iniekcjach), prawidłowa dieta, a najważniejsze zrozumienie istoty choroby przez pacjenta decydują o uniknięciu tego powikłania. Bardzo ważne jest również zapobieganie powstawaniu miejsc "zmniejszonego oporu" w stopie. Należy więc używać bardzo wygodnego obuwia wykonanego z naturalnych materiałów oraz wełnianych lub bawełnianych skarpetek. Często powinny być to indywidualnie dobrane buty ortopedyczne z odpowiednimi wkładkami odciążającymi i podeszwami wykonanymi z modelowanej gąbki. Pamiętajmy bowiem, iż czucie bólu w stopie cukrzycowej jest zmniejszone i łatwo można przeoczyć moment jej uszkodzenia.

Należy zwrócić ponadto uwagę na bardzo ważny problem, jakim jest pielęgnacja stóp. Oszczędne i delikatne obcinanie paznokci i wycinanie skórek, natłuszczanie chorej skóry, troska o zachowanie stopy w dobrej kondycji poprzez specjalnie dobrane ćwiczenia ruchowe - wszystko to przeciwdziała tworzeniu się "wrót" dla potencjalnej infekcji. Pamiętajmy, że stopy osoby chorej na cukrzycę nigdy nie należy nadmiernie moczyć, forsować ćwiczeniami ani nagrzewać.

Leczenie i zapobieganie

Niestety, często procesy patologiczne w stopie cukrzycowej mają tendencję postępującą. Zmusza to pacjentów do odwiedzania lekarzy różnych specjalności, głównie chirurgów i ortopedów, którzy najczęściej zajmują się leczeniem ostrych objawów tego zespołu. W przypadku, kiedy chory znajdzie się w szpitalu, program leczenia rozpoczyna się od unieruchomienia nogi, odciążenia jej i leżenia w łóżku. Zapobiega to szerzeniu się zakażenia i polepsza utlenowanie tkanek stopy.

Równocześnie chirurg przystępuje do zaopatrzenia ran i ropni, oceny ich rozległości, usunięcia tkanek martwiczych, pobrania treści ropnej na posiewy bakteriologiczne i podaje odpowiednie antybiotyki. Ocenia się też stan ukrwienia i unerwienia stopy z myślą o ewentualnym leczeniu operacyjnym, którego celem jest polepszenie przepływu krwi w stopie. Udrażnia się więc zwężone naczynia krwionośne w kończynie, stosuje różnorodne protezy naczyniowe, pozwalające ominąć zatkane tętnice albo wykonuje sympatektomię lędźwiową (szczególnie w zespole stopy cukrzycowej niedokrwiennej). W ten sposób można uzyskać rozszerzenie naczyń tętniczych w kończynie dolnej.

Wraz z leczeniem chirurgicznym kontroluje się poziom cukru w organizmie oraz podaje leki wspomagające lecznie. Oprócz insuliny i antybiotyków chory otrzymuje leki poprawiające ukrwienie kończyny, zmniejszające lepkość krwi, ułatwiające docieranie jej do niedokrwionych struktur, poprawiające gojenie i bliznowacenie ran. Stosuje się również odpowiednią dietę.

Niestety, często pomimo wdrożenia całego arsenału leczniczego konieczna staje się amputacja chorej kończyny. Niezmiernie ważne jest, aby była wykonana w odpowiednim momencie. Pomimo radykalności tego zabiegu bywa on wybawieniem dla pacjenta, któremu dobre i funkcjonalne protezowanie poamputacyjne przywraca możliwość prowadzenia aktywnego życia.

Na koniec chciałbym podkreślić raz jeszcze, że leczenie tego zespołu chorobowego, który jest poważnym problemem społecznym, wymaga współdziałania lekarzy wielu specjalności. Największy nacisk należy położyć na zapobieganie temu powikłaniu. Można to uczynić poprzez edukację chorych, drobiazgowe przestrzeganie zasad leczenia cukrzycy i chorób towarzyszących, takich jak nadciśnienie, choroba niedokrwienna serca czy zaburzenia lipidowe, oraz ścisłą współpracę chorych z lekarzem prowadzącym.

powikłania cukrzycy

Komentarze

ronka (niezweryfikowany) pon., 06/18/2012 - 22:20

Fakt,edukacja w tej chorobie to podstawa, nie wszyscy chorzy zdają sobie sprawę, ze stopę cukrzycową można curiosinem wyleczyć.

Dodaj nowy komentarz