Bliźniaki

Bliźniaki

Posted by redaktor | Tags: Ciąża i dziecko |

Urodzenie dwójki czy kilkorga dzieci naraz nie należy już do rzadkości. Ciąża mnoga, czyli wielopłodowa, zdarza się coraz częściej. Bliźniaki i trojaczki nie wzbudzają emocji. Nic dziwnego, skoro niedawno urodziły się ośmioraczki...

Podczas ciąży mnogiej w jamie macicy rozwijają się jednocześnie dwa lub więcej płodów. W zależności od ich ilości wyróżnia się: ciążę bliźniaczą lub dwojaczą, trojaczą, czworaczą, pięcioraczą itd., a urodzone z nich noworodki nazywa się bliźniętami lub dwojaczkami (gemini), trojaczkami (trigemini), czworaczkami (quadrigemini), pięcioraczkami (quintigemini) itd.

Sposób na jednorazową wielodzietność

Najczęstszą postacią ciąży wielopłodowej u człowieka jest ciąża bliźniacza. Może powstać w wyniku zapłodnienia pojedynczej komórki jajowej przez jeden plemnik. Rozwijające się w takiej ciąży bliźnięta określamy jako jednojajowe (jednozygotyczne). Mają zawsze tę samą płeć i identyczny kod genetyczny.

Ciąża bliźniacza może być także wynikiem zapłodnienia dwóch oddzielnych komórek jajowych przez dwa osobne plemniki. Rozwijające się wówczas dwa płody (mogą być tej samej bądź odmiennej płci) nazywamy bliźniakami dwujajowymi (dwuzygotycznymi). Noworodki są wtedy podobne jedynie w takim stopniu, jak rodzeństwo pochodzące z tej samej rodziny z dwóch oddzielnych ciąż.

Przypadek czy liczba stosunków

Przyjmuje się, że zapłodnienie, z którego rodzą się bliźnięta jednojajowe, jest dziełem czystego przypadku. Nie mają na to wpływu ani dziedziczność, ani czynniki wewnętrzne czy zewnętrzne. Ich liczba jest względnie stała i wynosi około 0,4% ogółu porodów. Według niektórych naukowców, na 80 porodów przypada jeden poród bliźniaczy.

Częstość występowania bliźniąt dwujajowych zależy od wielu czynników. Do najważniejszych zalicza się: dziedziczność, rasę, środowisko, wiek matki i jej płodność oraz stosowanie preparatów hormonalnych pobudzających owulację.

Najniższy odsetek ciąż bliźniaczych stwierdza się u rasy orientalnej, najwyższy u czarnej, zaś średnia częstość występuje u rasy białej. W Chinach wskaźnik ten wynosi od 0,33 do 0,4%, natomiast w Kenii 1,7%, a w zachodniej Nigerii nawet 4,5%. U rasy białej odsetek ciąż bliźniaczych w stosunku do ogólnej liczby porodów wynosi od 0,9 do 1,4%.

Na częstość występowania ciąż wielopłodowych duży wpływ ma wiek matki. Najniższy odsetek (0,3%) stwierdzano u kobiet poniżej 20. i powyżej 40. roku życia, zaś najwyższy (1,2-1,8%) w wieku 31-39 lat. Prawdopodobieństwo ciąży wielopłodowej wzrasta także z liczbą odbytych porodów. Stwierdzono, że możliwość jej wystąpienia jest największa w przypadku trzeciego lub następnego porodu.

Matkami bliźniąt zostają częściej kobiety niezamężne, a także wysokie i otyłe oraz te, które odbyły stosunek zapładniający "późno" w cyklu owulacyjnym. Powstawaniu ciąży wielopłodowej ma sprzyjać również wysoka liczba stosunków płciowych. Więcej bliźniąt rodzi się z ciąż poczętych w miesiącach letnich. Ma na to wpływ także miesiąc urodzenia się matki; wśród kobiet urodzonych od stycznia do maja częściej stwierdzano ciąże bliźniacze.

Na ogół uważa się, że ciąża wielopłodowa ma tendencje do powtarzania się. Wyliczono, że po porodzie bliźniąt dwuzygotycznych prawdopodobieństwo wystąpienia kolejnej ciąży wielopłodowej jest od 2 do 10 razy wyższe. Te dziedziczne predyspozycje jeszcze bardziej uwidaczniają się w małżeństwach, w których oboje rodzice pochodzą z ciąż wielopłodowych.

Ciąże mnogie częściej zdarzają się też u kobiet, u których stosowano w leczeniu cyklów bezowulacyjnych cytrynian klomifenu (7%) lub gonadotropiny (20-40%).

Od początku lat 70. naszego stulecia obserwuje się na świecie wyraźny wzrost częstości ciąży mnogiej. Przyczyn tego zjawiska upatruje się w coraz szerszym i bardziej skutecznym wykorzystywaniu sztucznych metod zapłodnienia (zwłaszcza zapłodnienia pozaustrojowego) i hormonalnej terapii niepłodności. Sztuczne metody prokreacji doprowadziły do sytuacji, w której w krajach wysoko rozwiniętych 50% porodów bliźniaczych, 7ł,6% trojaczych, 92,8% czworaczych i 95,7% pięcioraczych jest wynikiem ingerencji lekarskiej.

Zagrożenia w ciąży mnogiej

Bliźnięta jednojajowe są zazwyczaj mniejsze, częściej występują u nich wrodzone wady rozwojowe oraz częściej obumierają w łonie matki niż bliźnięta dwujajowe. Niekorzystne warunki rozwoju wewnątrzmacicznego, upośledzenie odżywiania, często ucisk i zapętlenie pępowin, wcześniactwo i duża liczba porodów zabiegowych znacznie pogarszają rokowanie w ciąży mnogiej.

Badania cieniujące układu naczyniowego łożysk wykazały obecność niezwykłych połączeń tętniczo-żylnych (anastomoz naczyniowych) głównie u bliźniąt jednojajowych. Połączenia te mogą być przyczyną płodowo-płodowego przetoczenia krwi.

Płód biorca jest większy, cechuje się większą ilością krążącej krwi, nadciśnieniem, obrzękami, powiększeniem serca, wątroby, nerek. Wynikiem wielomoczu jest wielowodzie. Płód dawca jest mniejszy, blady, jego rozwój jest zahamowany. Cechuje się niedokrwistością, mniejszą ilością krążącej krwi, a następstwem odwodnienia jest zwykle małowodzie. W takiej sytuacji u obydwu płodów istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia wad serca. Nieprawidłowości w krążeniu łożyskowym mogą powodować uszkodzenie lub upośledzenie odżywiania jednego płodu w stosunku do drugiego.

Powikłania ze strony matki
  • Gestoza i stan przedrzucawkowy występują trzy razy częściej w ciąży wielopłodowej niż w pojedynczej.
  • W 75% przypadków ciąże mnogie kończą się porodem przedwczesnym.
  • Czynność skurczowa macicy jest słaba i nieskoordynowana. 
  • Łożysko przodujące - powierzchnia łożyska w ciąży wielopłodowej jest znacznie większa niż w pojedynczej. Stwarza to niebezpieczeństwo zachodzenia łożyska aż na okolice ujęcia wewnętrznego.
  • W wyniku pęknięcia worka owodniowego pierwszego płodu lub silnych skurczów macicy po urodzeniu pierwszego z bliźniąt nierzadko następuje przedwczesne odklejenie łożyska.
  • Macica, nadmiernie rozciągnięta podczas ciąży, częściej nie ma zdolności do trwałego skurczu po porodzie (ulega poporodowej atonii), co może być przyczyną obfitego krwawienia, nawet krwotoku. 
Powikłania ze strony płodu 
  • Powikłania przedporodowe - znacznie częściej następuje zamieranie płodów niż w ciąży pojedynczej. Może być to następstwem uciśnięcia pępowiny, zaburzeń w odżywianiu lub wad rozwojowych. Ryzyko uciśnięcia pępowiny jest największe w przypadku bliźniąt jednojajowych z jednym tylko workiem owodniowym. Prawie dwa razy więcej bliźniąt jednojajowych niż dwujajowych ginie w czasie trwania ciąży i bezpośrednio przed porodem. Ryzyko dla płodów jest jeszcze większe w ciąży trojaczej, czworaczej itd.
  • Powikłania śródporodowe - najczęstsza przyczyna zgonów płodów ciąży mnogiej. Wcześniejszy poród co najmniej miesiąc przed terminem, będący następstwem przedwczesnego odpłynięcia wód płodowych i przedwczesnej czynności skurczowej macicy, występuje w ciąży bliźniaczej w 25%, w trojaczej w 50%, czworaczej aż w 75% przypadków.
  • Czynniki zwiększające śmiertelność płodów to nieprawidłowe ich położenie (np. miednicowe), zaburzenia w krążeniu krwi oraz porody zabiegowe. Wypadnięcie pępowiny występuje u wielopłodów 5 razy częściej niż w ciąży pojedynczej. Przyczyną zahamowania postępu porodu może być np. zahaczenie się płodów główkami - w przypadku, gdy jeden płód znajduje się w położeniu miednicowym, drugi w główkowym. Główki płodów mogą ulec zaklinowaniu w miednicy. Szczególnym przypadkiem powikłań są tzw. zroślaki, czyli bliźnięta syjamskie połączone klatkami piersiowymi, okolicami kości krzyżowych lub główkami.
  • Powikłania poporodowe - przeżycie noworodków z ciąży mnogiej jest uzależnione zarówno od rodzaju powikłań położniczych, jakie wystąpiły, jak i stanu płodów i opieki neonatologicznej, później pediatrycznej.
Jakie szanse?

Najlepsze rokowanie występuje wówczas, gdy obydwa płody znajdują się w położeniu główkowym i możliwy jest poród siłami natury.

Zachorowalność okołoporodowa matek w ciąży wielopłodowej jest 4-8 razy wyższa niż w ciąży pojedynczej. śmiertelność okołoporodowa matek zwiększa się tylko w nieznacznym stopniu. Jeżeli noworodek rodzi się żywy, najlepszym kryterium jego przeżycia jest wiek ciążowy. W większości przypadków rokowanie dla bliźniąt lub trojaczków ważących ponad 2500 g jest lepsze niż dla płodów pojedynczych o tej samej masie urodzeniowej. Wynika to z faktu, że płody z ciąży mnogiej są bardziej dojrzałe.

Drugie z bliźniąt z reguły znajduje się w większym niebezpieczeństwie niż pierwsze, ponieważ jest ono często mniejsze, a zaburzenia krążenia i urazy okołoporodowe w większym stopniu powodują jego uszkodzenie.

Jednakowe czy nie?

Często zdarzają się sytuacje, w których rodzice bliźniąt jednojajowych nie potrafią rozróżnić własnych dzieci. W przypadku bliźniąt jednozygotycznych około 10% rodziców przyznaje się do tego, że nie jest w stanie nazwać dziecka właściwym imieniem.

Wychowywanie bliźniąt w poczuciu pełnej jedności bywa niekiedy dla nich samych powodem licznych rozterek wewnętrznych, wynikających z braku poczucia pełnej indywidualności. Mark Twain w swojej autobiografii podaje, że po stracie brata bliźniaka dręczył się często pytaniem: "Kto z nas właściwie żyje: on czy ja?"

Syjamskie zroślaki

Bliźnięta zrośnięte ze sobą nawet w naszych czasach są ciągle fenomenem biologicznym. Pierwsze udane rozdzielenie syjamskich bliźniąt odbyło się w Tajlandii w 195ł r. Operację przeprowadzono, gdy bliźniaczki miały dwa lata. Tam też 11 maja 1811 r. urodzili się zrośnięci bracia Chang i Eng. Ich ojciec był Chińczykiem, matka Tajlandką. Tajlandia była znana jako Syjam. Dziś przy udziale superspecjalistycznej aparatury diagnostycznej można stwierdzić nie tylko, jakie organy są wspólne u bliźniaków, ale także bardzo precyzyjnie określić połączenia naczyniowe między nimi. Niekiedy udaje się szczęśliwie takie zrośnięte bliźnięta rozdzielić. Na temat "zroślaków" medycyna ciągle jeszcze wie niewiele. 

Ogólnopolskie spotkania

Pierwszy Festiwal Bliźniąt odbył się w czerwcu 1992 r. na dziedzińcu Zamku Książąt Pomorskich w Szczecinie. Spotkania te stały się od tej pory szczecińską tradycją.

28 lutego 1998 r. powołano do życia Szczeciński Klub Bliźniąt. Kluby tego typu są sprawdzoną formą działania w wielu krajach świata. Najbardziej popularne są w USA i Kanadzie, istnieją też w Wielkiej Brytanii, we Włoszech, w Niemczech i we Francji. W spotkaniach klubu uczestniczą matki bliźniąt, aby wymienić się doświadczeniami na temat ich opieki, wychowania i wspomóc inne matki. Przychodzą też bliźnięta, by spotkać sobie podobne, zaprzyjaźnić się z innymi rodzeństwami, a także ich rodziny: mężowie, żony i rodzeństwo.

Bliźnięta pod lupą

Interdyscyplinarna nauka, zwana również gemeliologią, ma swoje początki w XIX w. Zapoczątkował ją francuski lekarz F. Galaton. Gemeliolodzy, a są nimi najczęściej pediatrzy, położnicy i ginekolodzy, analizują cechy fizyczne i psychiczne bliźniąt i porównują je. Tematem badań jest często odpowiedź na pytanie, w jakim stopniu różne cechy człowieka są uwarunkowane dziedzicznie, a które kształtuje środowisko. 

Do prowadzenia badań naukowych na szeroką skalę niezbędny jest rejestr bliźniąt. Nie tylko nowo narodzonych, ale też dojrzałych i starszych ludzi. W krajach skandynawskich rejestry prowadzi się od wielu lat, w Polsce tworzy się dopiero podstawy do takiego spisu.

Centrum Badań w Łodzi

W sierpniu 1998 r. powołano Centrum Badań nad Ciążą Wielopłodową przy Klinice Patologii Ciąży Instytutu Ginekologii i Położnictwa Akademii Medycznej w Łodzi. 

Jest to ośrodek o zasięgu ogólnopolskim. Prowadzi badania nad ciążą wielopłodową za pomocą nowoczesnych metod diagnostycznych. Współpracuje ze specjalistami z zakresu USG, MNR, neonatologii, pediatrii, genetyki, anatomopatologii, psychologii i innych dziedzin medycyny.

Celem jego działalności jest poprawa opieki nad ciężarną z ciążą wielopłodową i dziećmi z tych ciąż, a także edukacja środowiska medycznego oraz popularyzacja tej problematyki.

Sklepy i festiwale

Najwięcej inicjatyw bliźniaczych pojawia się w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Istnieje tutaj kilkadziesiąt organizacji bliźniąt i wieloraczków, kilkaset klubów, są specjalne sklepy i firmy zaopatrujące bliźnięta i ich rodziców. 

W Nowym Jorku dużą popularnością cieszy się Twins Restaurant - restauracja bliźniąt założona przez dwie siostry bliźniaczki. Lokal zatrudnia tylko bliźnięta, pracują tam jako barmani, kelnerzy, kucharze.

W Nashville odbywa się doroczna impreza dla bliźniąt utalentowanych artystycznie pt. Twins-a-rama.

Od 1976 r. w stanie Ilinois (USA), w mieście Twinsburg spotykają się amerykańskie bliźnięta. TWINS DAYS - bo tak się nazywa impreza - jest słynna na wszystkich kontynentach.

Dwa i więcej

W bretońskim miasteczku Peucadeuc we Francji od 1994 r. odbywa się impreza pt. "2 i więcej". Na 76. spotkanie w roku 1998 przyjechało 950 bliźniąt. 

W 1978 roku w Wielkiej Brytanii powstało Stowarzyszenie Klubów Bliźniąt (Twins Club Association). W 1985 r. organizacja zmieniała nazwę na Stowarzyszenie Bliźniąt i Wieloraczków (Twins and Multiple Births Association TAMBA) i zrzesza 250 regionalnych klubów bliźniąt.

Spotkaniami bliźniąt, które biorą udział w badaniach genetycznych, zajmuje się zarząd badań nad bliźniętami przy szpitalu św. Tomasza w Londynie.

Festiwale bliźniąt i wieloraczków odbywają się w 13 krajach na świecie, również w Japonii, Australii i w Indonezji.
bliźnięta, ciąża mnoga, ciąża, zdrowie mamy

Dodaj nowy komentarz