O skórze

O skórze

Posted by redaktor | Tags: Choroby skóry |

Skóra jest największym narządem naszego ciała. Jej skomplikowana budowa i niezwykłe właściwości chronią nas przed szkodliwym wpływem środowiska zewnętrznego.

Anatomia skóry

Skóra jest zbudowana z trzech warstw - naskórka, skóry właściwej i tkanki podskórnej.

Naskórek, który też ma kilka warstw, składa się głównie z komórek nabłonkowych - keratynocytów (95% komórek naskórka). Wierzchnie komórki naskórka ulegają ciągłej odnowie. Po zrogowaceniu, obumierają i ulegają złuszczeniu. W naskórku są także komórki Langerhansa odpowiedzialne za obronę immunologiczną (odporność) i komórki Merkela - komórki układu nerwowego. W najgłębszej warstwie naskórka występują komórki barwnikotwórcze - melanocyty - decydujące o zabarwieniu skóry i chroniące organizm przed działaniem słońca. Naskórek ma zagłębienia i wyniosłości, które tworzą linie papilarne.

Pod warstwą naskórka znajduje się skóra właściwa zbudowana z włókien sprężystych, włókien retykulinowych, kolagenowych oraz substancji podstawowej zespalającej elementy włókniste. Najliczniejszymi komórkami występującymi w skórze są fibroblasty. Skóra właściwa jest magazynem wody (młoda skóra zawiera jej 70%).

Tkankę podskórną tworzy tkanka tłuszczowa i łączna. Jest podścieliskiem dla skóry właściwej.

Niezmiernie istotną rolę pełnią tzw. twory dodatkowe. Należą do nich gruczoły potowe, gruczoły łojowe oraz włosy i paznokcie.

Rozbudowana sieć naczyń limfatycznych i krwionośnych w skórze zapewnia dostarczanie substancji odżywczych gruczołom potowym i mieszkom włosowym. Ciekawą cechą są połączenia tętniczo-żylne - anastomozy - odgrywające dużą rolę w termoregulacji. Skóra bierze udział w skomplikowanych procesach regulacji ciepła w organizmie oraz regulacji gospodarki wodno-elektrolitowej, przemianach lipidowych i białkowych. Ma zdolności wydzielnicze oraz resorpcyjne (wchłaniające).

Skórę oplata sieć włókien nerwowych. Zawiera ona również wiele receptorów nerwowych, czyli komórek informujących centralny układ nerwowy o zmianach w środowisku zewnętrznym (np. wzrost lub spadek temperatury otoczenia).

Metabolizm skóry

Skóra jest narządem o wysokim metabolizmie (przemianie materii). Zachodzi w niej spalanie glukozy, magazynowanie glikogenu (metabolizm węglowodanów), metabolizm tłuszczów - np. synteza kwasów tłuszczowych w gruczołach łojowych - a także kwasów nukleinowych, aminokwasów, białek.

Znajdujące się tu gruczoły łojowe wydzielają łój, który zapobiega pękaniu naskórka, chroni skórę przed wysuszeniem i uszkodzeniem. W zimie lepkość łoju się zwiększa, w lecie ulega zmniejszeniu.

Gruczoły potowe wraz z układem naczyń krwionośnych umożliwiają utrzymanie stałej temperatury ciała. O ich roli może świadczyć ich liczba, która w niektórych miejscach przekracza kilkaset na 1 cm2. W trakcie intensywnego wysiłku fizycznego oraz w wysokiej temperaturze możemy utracić nawet kilka litrów płynów. Pocenie zapewnia utratę ciepła i chroni przed przegrzaniem oraz udarem cieplnym. Dodatkowe zabezpieczenie przed udarem stanowią włosy na głowie. Pot wykazuje odczyn kwaśny, dlatego ma właściwości bakteriobójcze.

Skóra ma zdolności resorpcyjne. Dzięki temu przez komórki naskórka, jak i ujścia mieszków włosowych, gruczoły łojowe i potowe mogą przenikać różne substancje. Wchłanianie jest szybsze i intensywniejsze w miejscach, gdzie warstwa naskórka jest cienka i dobrze ukrwiona. Właściwości te odgrywają szczególną rolę w przypadku leków (kortykosterydów, preparatów hormonalnych).

Skóra absorbuje również tlen atmosferyczny - "oddycha". Obecne w niej antyoksydanty, np. witaminy C i E, zapobiegają powstawaniu, w wyniku metabolizmu tlenowego, szkodliwych wolnych rodników tlenowych.

Układ odpornościowy

Skóra odgrywa istotną rolę w procesach odpornościowych. Warstwa naskórka, niskie pH, bakteriostatyczne właściwości kwasów tłuszczowych to tylko pierwsze elementy składające się na jej właściwości chroniące organizm przed zagrożeniami z zewnątrz.

W skórze istnieje skomplikowany układ odpornościowy, w którego skład wchodzą czynne immunologicznie, komórki Langerhansa, keratynocyty, komórki śródbłonka naczyniowego, komórki tuczne, makrofagi oraz wiele innych.

Wpływ promieniowania UV

Promieniowanie słoneczne jest niezbędne dla naszego życia. Pod jego dobroczynnym wpływem następuje w skórze np. przemiana prowitaminy D w jej postać aktywną.

Do naszej skóry dochodzi promieniowanie ultrafioletowe UVA (320-400 nm), UVB (290-320 nm) i UVC (200-290 nm). Zrogowaciały naskórek odbija pewną część tego promieniowania, ale reszta jest adsorbowana i pochłaniana przez takie związki, jak melanina, hemoglobina, kwasy nukleinowe, kolagen (melanina również rozprasza promieniowanie).

Jednak promieniowanie ultrafioletowe może wywierać negatywny wpływ na układ immunologiczny skóry i powodować jego immunosupresję (obniżenie odporności). W wyniku tego procesu dochodzi do upośledzenia funkcji komórek Langerhansa, keratynocytów oraz innych niekorzystnych zmian, które stanowią czynnik ryzyka wystąpienia nowotworów skóry.

Promieniowanie UV może spowodować inne, ostre oraz przewlekłe uszkodzenia, takie jak rumień, który objawia się bolesnymi, piekącymi bąblami i pęcherzami na skutek utraty kolagenu w skórze i wzrostu liczby melanocytów w naskórku. Komórki skóry uwalniają mediatory reakcji zapalnej - histaminę, prostaglandyny, kininy.

W wyniku przewlekłych uszkodzeń następuje szybsze starzenie się skóry. Pojawiają się charakterystyczne zmiany mikroskopowe i makroskopowe. Szybciej powstają zmarszczki i rozszerzenia naczyń. Staje się ona szorstka i przybiera żółtawe zabarwienie. Charakterystyczną cechą histologiczną skóry uszkadzanej przez promieniowanie UV jest elastoza, która polega na zwiększaniu się liczby zdegenerowanych włókien sprężystych. Na twarzy, ramionach i przedramionach powstają brązowe plamy soczewicowate, zwane plamami starczymi. Plamy soczewicowate tworzą melanocyty, które uległy niezłośliwej proliferacji (namnażaniu się). Niekiedy także pojawiają się złośliwe plamy soczewicowate, które mogą pozostać nie zmienione przez długie lata lub nabrać szybko cech inwazyjnych czerniaka.

Pod wpływem promieniowania zwiększa się liczba piegów o ciemniejszym zabarwieniu. Niekiedy może rozwinąć się zanik pstry (siateczkowaty barwnikowy na twarzy i szyi) oraz plamica słoneczna i rogowacenie starcze.

Zapalenie kontaktowe

Istnieje wiele substancji, które przenikając do wnętrza skóry, powodują jej stan zapalny o różnym stopniu nasilenia. Są to substancje alergizujące - powodujące nadwrażliwość skóry. Nadwrażliwość skóry na przeróżne substancje chemiczne stanowi w krajach wysoko uprzemysłowionych poważny problem społeczny i lekarski.

Związki chemiczne (hapteny) wnikają w głąb skóry i łączą się z białkami, a utworzone kompleksy antygenowe powodują aktywację układu immunologicznego skóry. Zapalenie kontaktowe skóry przebiega zwykle ostro z objawami świądu i pieczenia skóry. Powstają zmiany rumieniowo-pęcherzykowe lub pęcherzykowe skóry. Zapalenie dotyka przede wszystkim odkrytych powierzchni ciała, mających kontakt z alergenem.

Liczba substancji powodujących wypryski kontaktowe jest olbrzymia i w miarę postępu cywilizacyjnego wykazuje tendencję rosnącą. W zależności od miejsca wnikania substancji alergizującej wypryski kontaktowe powstają w różnych częściach ciała. Maści i krople do oczu, kremy, mydło, tusze do rzęs, ołówki do brwi powodują, że zmiany skórne umiejscawiają się najczęściej na powiekach. Kosmetyki, wody kolońskie, perfumy, plastik okularów doprowadzają do zmian w okolicy czoła. Sztuczna biżuteria czy futra sprzyjają zmianom zapalnym skóry w okolicy szyi. Na udach powstają zmiany skórne w wyniku stosowania uczulających tkanin, podwiązek, gumek. Skarpety nylonowe, guma obuwia powodują wyprysk kontaktowy stóp.

Uszkodzenia skóry na skutek działania środków i czynników uszkadzających to oddzielny temat.

Czy wiesz, że...

  • Skóra dorosłego człowieka ma powierzchnię ok. 2 m2, jej grubość waha się od 1,5 do 5 mm, a ciężar wynosi przeciętnie 5-6 kilogramów.

  • W skórze znajdują się gruczoły, które mają za zadanie przekazywanie substancji chemicznych do otoczenia. Są one związane z hormonami płciowymi i działają podobnie jak substancje zapachowe u zwierząt.

  • Nie we wszystkich warstwach skóry znajdują się nerwy, które przewodzą impulsy bólowe. Dzięki temu naskórek nie daje odczucia bólu, gdyż nie ma w nim komórek nerwowych. Ból oczuwamy jedynie w skórze właściwej i w tkance podskórnej.
skóra

Dodaj nowy komentarz